ترجمه: https://www.healthline.com/health/mental-health/cognitive-rehabilitation

194

عنوان مقاله: یک راهبرد برای توانبخشی ادراکی

نویسنده: Jacquelyn Cafasso

خیلی مشکلات درمانی مثل ضربه مغزی، سکته، جنون و حتی سرطان می توانند بر مغز اثر بگذارند و و فکر کردن و پردازش اطلاعات را برای آن فرد مشکل کنند.

درمان توانبخشی ادراکی به گروهی از معالجات ارجاع می دهد که به بهتر نمودن توانائی تفکر کردن یک فرد بعد از ضربه مغزی یا بیماریهائی که برمغز تاثیر می گذارند ، کمک می کنند.

درمان توانبخشی ادراکی شامل شیوه ها و روش های گوناگونی می شود.همگی هدفشان بازگرداندن عملکرد ادراکی می باشد. عملکرد ادراکی شامل مهارتهائی مثل توجه کردن، حافظه، سرعت پردازش، حل کردن مشکل، و عملکرد چندگانه می باشد.

در درمان توانبخشی ادراکی ، متخصصین درمانی، مثل درمانشناس (therapist) ، روانشناس با یکدیگر همکاری می کنند تا یک برنامه ای بوجود آورند تا مقدار زیادی از عملکرد ادراکی را بر اساس نیازها و اهداف شخصی تا حد امکان بازگردانند.

در توانبخشی ادراکی چه رخ می دهد؟

هنگام توانبخشی ادراکی درمانگران و روانشناسان روشها و رویکردها و ابزار متفاوتی را استفاده می کنند تا برای بهبودی توانائی ادراکیتان کمک کنند. این کارها ممکن است هنگام جلسات فردی یا گروهی که توسط یک درمانگر ، یا برنامه های اینترنتی ، یا ترکیبی از هر دو مورد راهبری می شود، صورت پذیرد. یک روش متداول برای توانبخشی ادراکی موجود نیست. نوع تمرینها و اموری که شما اجرا خواهید نمود بر اساس نیازهایتان مناسب سازی خواهند شد. مبتنی بر نیازهای خاصتان ، درمان ممکن است هدف گیری کند تا یک یا تعداد بیشتری از مهارتهای زیر را بهتر کند:

• حافظه
• توجه کردن
• درک کردن
• استدلال
• مهارتهای حل کردن مشکل
• توانائی چند تکلیف انجام دادن
• سرعت پردازش
• مهارتهای تصمیم گرفتن
• سازماندهی
• برنامه ریزی کردن
• ارتباط برقرار کردن (نوشتاری، سخنوری، زبان و غیره)
• خودآگاهی

توانبخشی ادراکی بر اساس این مفهوم ارتعاش عصبی می باشد، که مغز می تواند در سراسر زندگی بوسیله تقویت کردن اتصالات موجود و ایجاد اتصالات جدید تغییر کند و منطبق شود.

معمولا دو نوع توانبخشی ادراکی وجود دارد:

• درمان تجدید شونده (Restorative treatment): شما مهارتها راتمرین خواهید نمود تا آنها را بهتر کنید.مثالها شامل تمرینهای حافظه، بازیهای حل نمودن مشکل، و تمرینهای ذهنی که قصدشان بهتر کردن ظرفیت توجه کردن می باشد.
• درمان جبرانی (Compensatory treatment): شما فرا خواهید گرفت که چگونه پیرامون کمبودها و صدماتتان عمل کنید. این موضوع شامل استفاده کردن از گوشی های هوشمند، تقویمها، ابزار حافظه، و دستگاها، وکارگزاشتن ساعات زنگدار تا به جبران کردن کمبود عملکرد ادراکی کمک کنند.

مزایای توانبخشی ادراکی

با بهتر نمودن توانائیهای ادراکی ، توانبخشی ادراکی مدیریت کردن و اجرای فعالیتهای روزانه را راحتر می کند. آن ممکن است همچنین به شما کمک کند که:

• بهتر کردن ارتباط اجتماعی
• بیشتر مستقل زندگی کردن
• بهتر کردن توانائیتان برای ارتباط برقرار کردن با دیگران از طریق نوشتن یا زبان محاوره.
• همزمان چند کار انجام دادن و سازمان یافته باقی ماندن
• در کار کردن بهتر عمل کردن
• تصمیم گیری کردن

تحقیقاتی که شامل افرادی با ام اس (multiple sclerosis (MS)) می شود پیشنهاد می هند که توانبخشی ادراکی می تواند همچنین به افراد کمک کند که در مورد بیماریشان ادراک بهتری داشته باشند.این موضوع می تواند اعتماد به نفس و خوشبینیشان در مورد غلبه بر این بیماری را افزایش دهد، و تاثیر همه جانبه مثبتی بر کیفیت زندگیشان دارد.

برای چه مواردی توانبخشی ادراکی استفاده می شود؟

توانبخشی ادراکی می تواند به خیلی از وضعیتهائی که بر مغز اثر می کنند کمک کند. برای این موضوع در ضربه مغزی (TBI) و سکته بیشترین مطالعه و تحقیق انجام شده است.

ضربه مغزی (TBI) معمولا بعد از یک حادثه که شامل یک ضربه به سرمی باشد ایجاد می شود.سکته موقعی می باشد که خونی که در مغز جاری است برای مدتی قطع می شود.

اما شواهدی موجود است که انواع مختلفی از رویکردهای توانبخشی ادراکی همچنین می توانند به دیگر بیماریهائی که بر مغز اثر می کنند کمک کند مثل:

• جنون (dementia)
• آنوریسم یا رگبرآمدگی (aneurysm)
• اختلال دوقطبی (bipolar disorder)
• صرع (epilepsy)
• جنون جوانی (schizophrenia)
• بیماری الزایمر
• بیماری پارکینسون
• اختلال وسواس جبری (obsessive-compulsive disorder (OCD))
• نا کارائی اجرائی
• اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (attention deficit hyperactivity disorder (ADHD))
• اضطراب
• افسردگی
• وهم گرائی (autism)
• عدم قدرت تکلم (aphasia)
• بیماری ام اس
• کوید بلند مدت
• عدم فعالیت ادراکی که بوسیله سرطان یا درمان برای سرطان ایجاد شده است
• عدم فعالیت ادراکی که بوسیله جراحی مغز ایجاد شده است

اصلاح ادراکی (Cognitive remediation) در مقابل توانبخشی ادراکی (cognitive rehabilitation)

اصلاح ادراکی نوعی توانبخشی ادرکی می باشد اما این عبارت اغلب بصورت متبادل استفاده می شود. اصلاح ادراکی ممکن است همچنین بالا بردن ادراکی یا تمرین کردن ادراکی نامیده شود. هم اصلاح ادراکی و هم توانبخشی ادراکی از درمان رفتاری ادراکی (behavioral therapy (CBT) Cognitive) متفاوتند. درمان رفتاری ادراکی ( (CBTیک روش درمانی متفاوتی است که به شما کمک می کند در مورد مشکلات احساسی و روانپزشکی تفکر کنید. درحالیکه اصلاح ادراکی و توانبخشی ادراکی به شما کمک می کنند عملکرد های زیرینی که برای فکر کردن کمک می کنند را بهتر کنید.

فنون و رویکردها برای توانبخشی ادراکی

هر فن یا رویکردی که کمک می کند تا عملکرد ادراکی در پی یک بیماری و یا آسیب به مغز بهتر شود می تواند به عنوان یک نوع توانبخشی ادرکی در نظر گرفته شود.

این فنون ممکن است بر بهتر کردن یک عملکرد ادراکی خاص متمرکز شوند. آنها ممکن است بازگرداننده یا جبرانی باشند.

بعضی نمونه های این رویکردها که هنگام توانبخشی ادراکی استفاده می شوند شامل موارد زیر هستند:

• بازخورد عصبی (neurofeedback) همچنین موج نگاری مغز (electroencephalogram (EEG)) نامیده می شود، که به شما اجازه می دهد تا اموج مغزی خودتان را روی یک مانیتور کامپیوتر ببینیدآنچنانکه شما یک امری را دارید انجام می دهید تا به شما برای تنظیم کردن و تشخیص دادن عملکرد مغزیتان، کمک کند.
• درمان پردازش توجه نمودن (APT) که شامل تمرینهائی می شود که به شما کمک کند تا متمرکز شوید و از حواسپرتیها پرهیز کنید.
• واقعیت مجازی (virtual reality) که می تواند تحریکهای حسی و بازخوردهای بلادرنگ را فراهم کند وقتی که امور خاص حرکتی را انجام می دهید.
• استفاده کردن از دستگاههای کمک کننده بیرونی
• تمرینهای درمانی محاوره کردن برای مشکلات زبان و سخن گفتن
• کاردرمانی برای کمک نمودن به انجام امور روزانه و کاری
• برنامه های تمرینی کمک کننده کامپیوتری
• استفاده نمدن از دستگاههای تلفن همراه هوشمند و جی پی اس (ناوبری) برای کمک کردن به زندگی روزانه و سازمندهی کردن امور

مثالهائی از تمرینهای توانبخشی ادراکی

نوع تمرینهای توانبخشی ادراکی که گروه مراقب شما در برنامه ریزی درمانتان استفاده می کنند به نیاز های خاص شما مبتنی خواهد بود.

برای نمونه بعد از ضربه مغزی شما ممکن است دریابید که به سادگی گیج و حواس پرت می شوید، ناتوان در اتمام سریع امور هستید، و با حافظه خود مشکل دارید.

به عنوان بخشی از درمان اعاده شوند، شما ممکن است بعضی تمرینهای حافظه را اجرا کنید با استفاده کردن از برنامه کامپیوتری یا برگه های نوشته شده تا حافظه اتان را به چالش بکشید.

نمونه های دیگری از تمرینهای توانبخشی در درمان توانبخشی ادراکی اعاده شونده شامل موارد زیر می شود:

• بازیهای حل کردن مشکل
• انجام امور چابکی حرکت کردن
• اطلاعات را با صدای بلند خواندن یا ساختن یک داستانی که شامل این اطلاعات شود تا به شما کمک کند که آنها را سریع یاد بگیرید.

شما ممکن است مجبور شوید تا یک مجموعه از امور را تکرار کنید که به تدریج در طی زمان سختر می شوند.

به عنوان قسمتی از درمان جبرانی شما ممکن است فرا بگیرید که چگونه از یک برنامه ریز روزانه در گوشی همراه هوشمندتان استفاده کنید و یادآوریهائی را مستقر کنید که به شما کمک می کنند تا متمرکز باقی بمانید و امور را به اتمام برسانید.

مثالهای ما از درمان توانبخشی ادراکی جبرانی اموری هستند شامل موارد زیر:

• استفاده نمودن از دستگاهای کمک کننده سخن گفتن تا به یک شخص با اختلال سخن گفتن کمک کند
• ابزارهای حافظه فراگیری
• بر قرار کردن هشدارهائی (با زنگ خوردن) که به شما کمک می کنند تا توجه ازبین رفته را بازگردانید یا وقایع مهم را بیاد آورید.

آیا توانبخشی ماثر است؟

یک بازبینی اصولی در سال 2019 از 121 تحقیق که توسط توانبخشی ادراکی نیروی نظامی ارزیابی شد شواهد اساسی یافت که توانبخشی ادراکی بعد از ضربه مغزی یا سکته را حمایت می کند.

یک بازبینی اصولی دیگر که در سال 2022 انتشار یافت ، که شامل 11 تحقیق می شود، نشان داد که توانبخشی ادراکی برای افرادی با اختلال ادراکی متوسط یا در مراحل اولیه جنون می باشند برای اجرای امور روزانه زندگیشان، کمک کننده است.

اما شواهد اخیر در میان شرایط شرایط و عوارض دیگر محدود می باشد. تحقیقات منفرد در میان دیگر شرایط اغلب محدود می باشند یا برای افرادی با عوارض درمانی مختلف با مقاصد و اهداف ویژه شخصی سازی شده است.

هیچ راهبردی برای انتخاب کردن موثرترین توانبخشی ادراکی برای هر شخص خاصی وجود ندارد. تحقیقات بیشتری لازم است برای فهمیدن اثر بخشی هر نوع درمان توانبخشی ادراکی و شرایطی که در آن آنها سودمندترین می باشند.

چگونه یک درمانگر توانبخش ادراکی را بیابید

مبتنی بر نیازهایتان شما ممکن است درمان توانبخشی ادراکی را ازطریق یکی از:

• درمانگر سخن گفتن
• کاردرمان
• درمانگر بازخورد عصبی (neurofeedback)
• درمانگر جسمی
• درمانگر اصلاح ادراکی
• روانپزشگ
• روانشناس توانبخشی با آموزش ویژه

از دکتر اصلیتان یک ارجا ع نامه به متخصصی در این زمینه ها بخواهید. یافتن یک درمانگر توانبخش ادراکی محلی ممکن است سخت باشد، اما این حوضه به سرعت دارد رشد می کند.

شما می توانید جستجویتان را برای یک درمانگری که بیمه شما را بپذیرد از آدرس اینترنتی زیر استفاده کنید:

https://www.healthline.com/find-care/

برداشت (Takeaway)

توانبخشی ادراکی برای کمک کردن به افرادی با ضربه مغزی و بعضی بیماریها یک درمان مفید و موثر می باشد تا توانائیشان برای فکر کردن را بالا ببرد. هنگام درمان توانبخشی ادراکی شما ممکن است مهارتهائی را تمرین کنید که اختلالات ادراکی را بهتر کنند یا فنونی را فرا بگیرید تا به شما کمک کنند که در مورد این مسائل کاری انجام دهید.

اگر شما در مورد درمان توانبخشی ادراکی علاقه مند هستید با دکترتان در مورد گزینه هایتان صحبت کنید. شما می توانید برای ارجاع شما به یک درمانگریا دیگر متخصص درمانی درخواست کنید که در مورد این نوع روش درمانی تخصص دارد.

پایان